Monday, 9 March 2020

రామాయణము యుద్ధకాండ -తొంబదియెనిమిదవసర్గ

                                 రామాయణము 

                                    యుద్ధకాండ -తొంబదియెనిమిదవసర్గ 

 బలములు నశించుటచే ,విరూపాక్షుడు మరణించుట చేత ,రావణుని క్రోధము రెండింతలయ్యెను . రాక్షస శ్రేష్ఠుడైన మహోదరుడు రావణుని ఆజ్ఞ మేరకు ,అగ్ని జ్వాలల  ముందు  మిడతలదండు వలె తన సైన్యముతో సహా శత్రు సైన్యమున ప్రవేశించెను . మహోదరుడు వానరసైన్యముతో యుద్ధమునకు దిగెను . అతడు తన బాణములతో వానరుల యొక్క చేతులను ,పాదములను ,తొడలను చీల్చివేసెను . . ఆ రాక్షసుని చేతిలో బలముగా దెబ్బలు తిన్న వానరులు భయముతో దశదిశలకూ పారిపోయిరి . కొందరు వానరులు సుగ్రీవుని ఆశ్రయించిరి . 
సుగ్రీవుడు వెనువెంటనే మహోదరునితో యుద్ధమునకు దిగి అతడి శిరస్సుని ఖండించివేసెను . శిరస్సు తెగిన ఆ రాక్షసుడు నేలపై పడిపోయాడు . అప్పుడు ఆ దృశ్యమును చూసిన రాక్షస సైన్యము అక్కడ నిలవలేక పారిపోయిరి . వానరులంతా సంతోషముతో కోలాహల ధ్వనులు చేసిరి . రావణుడు కోపముతో  బుసలు కొట్టెను . శ్రీ రాముడు సంతోషించెను . అప్పుడు సుగ్రీవుడు అసాధ్యమైన కిరణములతో శోభిల్లుతున్న సూర్యుడు వలె విజయలక్ష్మి తో శోభిల్లెను . అంతరిక్షమున  వున్న దేవతలు ,యక్షులు ,సిద్దులు ,అందరూ సంతోషముతో పొంగిపోవుచూ సుగ్రీవుని పొగిడిరి . 

          రామాయణము యుద్ధకాండ తొంబదియెనిమిదవసర్గ సమాప్తము . 

                        శశి ,

ఎం . ఏ ఎం . ఏ (తెలుగు ),తెలుగు పండితులు . 

Tuesday, 3 March 2020

రామాయణము యుద్ధకాండ -తొంబదియేడవసర్గ

                                 రామాయణము 

                                       యుద్ధకాండ -తొంబదియేడవసర్గ 

రాక్షసరాజైన రావణుని దాటికి వానరులు తట్టుకొనలేకపోయిరి . కకావికలమవుతున్న వానరసేనను చూసిన సుగ్రీవుడు వానర యుద్ధ శిబిరములకు సుషేణుడిని కాపలా ఉంచి,తానె స్వయముగా యుద్ధమునకు దిగెను . సుగ్రీవుడు యుద్ధమునకు దిగుట చూసిన విరూపాక్షుడు అను రాక్షసుడు కూడా యుద్ధ రంగములో సుగ్రీవుని ఎదిరించి నిలబడెను . వారిరువురి మధ్య భయంకరమైన యుద్ధము జరిగినది . ఆ యుద్దములో విరూపాక్షుడు సుగ్రీవుడి చేతిలో మట్టి కరిచేను . అది చూసిన రాక్షస సేన భయముతో గగ్గోలు పెట్టినవి . వానరసేన సంతోషముతో జయజయద్వానములు చేసినవి . 

రామాయణము యుద్ధకాండ తొంబదియేడవసర్గ సమాప్తము . 

                 శశి ,

ఎం . ఏ ,ఎం . ఏ (తెలుగు ),తెలుగు పండితులు . 

Wednesday, 19 February 2020

రామాయణము యుద్ధకాండ -తొంబదిఆరవసర్గ

                                      రామాయణము 

                                       యుద్ధకాండ -తొంబదిఆరవసర్గ 

లంక లో ఇంటింటా రాక్షస స్త్రీల ఆర్తనాదములు రావణునికి వినపడెను . అప్పుడు రావణుడు దీర్ఘముగా నిట్టూర్చి ,క్షణకాలం ఆలోచనలో పడెను . పిమ్మట రావణుడు పరామక్రుద్ధుడై భీకరాకారుడయ్యెను . కన్నులనుండి నిప్పులు గ్రక్కుచు రాక్షసులతో ఇలా చెప్పెను . "వెంటనే సైన్యమును సన్నద్ధపరచండి . ఇది నా ఆజ్ఞ . "అని పలికెను . 
వెంటనే అక్కడ కల రాక్షసులు యుద్ధమునకు సిద్ధముగా లేని యోధులందరిని యుద్ధమునకు ప్రోత్సహించిరి . ఆ విధముగా యుద్ధమునకు సిద్దమయిన యోధులతో రావణుడు "వీరులారా !నేడే నేను శత్రువులను వధించివేసెదను . భర్తలను ,సోదరులను ,కొడుకులను కోల్పోయిన రాక్షస స్త్రీ ల కన్నీళ్లను నేను తుడిచెదను . నేడు నా బాణపరంపరలతో వానరులందరిని హతమార్చెదను . అలా వారి కళేభరములతో రణభూమి ఏ మాత్రమూ కనపడకుండా చేసెదను . వెంటనే నా రధమును సిద్దము చేయండి . నా ధనుర్భాణములను తీసుకు రండి . మీరందరూ నన్ను అనుసరిస్తూ యుద్ధమునకు రండి . "అని పలికెను . 
రావణుని ఆజ్ఞలను అందుకుని వెంటనే రాక్షసవీరులు భీకరముగా గర్జించుచు ,వివిధ ఆయుధములను చేతబూని ,క్షణ కాలములో బయలుదేరిరి . వారందరూ లంకా నగరమునకు కల ఉత్తర ద్వారము గుండా బయటకు వచ్చిరి . అక్కడ రామలక్ష్మణులు యుద్ధసన్నద్దులై ఉండిరి . ఆ సమయములో సూర్యకాంతి సన్నగిల్లెను . అన్ని దిక్కులందు చీకట్లు కమ్ముకొనెను . భూమి దద్దరిల్లునట్లుగా పక్షులు ఘోరముగా అరిచినవి . మేఘములు రక్తమును వర్షించెను . రధాశ్వముల నడకలు తడబడెను . ధ్వజాగ్రముపై గ్రద్దవాలెను . అశుభ సూచకంగా నక్కలు కూసెను . రావణుని ఎడమకన్ను అదిరెను . అతని ఎడమభుజము చలించెను . ఇలా అనేక అపశకునములు ఎదురయినప్పటికీ రావణుడు వాటిని ఏమాత్రము లెక్కచేయక ,మృత్యుప్రేరితుడై శత్రువులను వధించుటకు బయలుదేరెను . ఆ రాక్షసులయొక్క రథముల చప్పుడు వినగానే వానరులు యుద్ధమునకు సన్నద్దులయ్యిరి . కపివీరులు ,రాక్షసయోధులు జయేచ్ఛతో క్రుద్ధులై ,పరస్పరము కవ్వించుకొనుచు సంకుల సమరం చేసిరి . 
అప్పుడు రావణుడు తనబాణములను ప్రయోగించుచు వానరసేనపై విరుచుకుపడెను . వీరావేశముతో అతడు ప్రయోగించే బాణములవర్షమునకు కొందరి వానరుల తలలు తెగిపడినవి . కొందరికి వక్షస్థలములు దెబ్బతిన్నవి . కొందరికి చెవులు త్రేగిపడినవి . కొందరికి చేతులు మరికొందరికి కాళ్ళు తెగినవి . రావణుని దాటికి వానరవీరులు తట్టుకోలేకపోయిరి . 

రామాయణము యుద్ధకాండ తొంబదిఆరవసర్గ సమాప్తము . 

                      శశి ,

ఎం . ఏ ,ఎం . ఏ (తెలుగు ),తెలుగుపండితులు . 





రామాయణము యుద్ధకాండ -తొంబదియైదవసర్గ

                                       రామాయణము 

                                        యుద్ధకాండ -తొంబదియైదవసర్గ 

శ్రీరాముడి చేతిలో చావగా మిగిలిన రాక్షసులు ,ఈ వార్త విన్న రాక్షస స్త్రీలు అందరూ ఒక చోటికి చేరి ,ఏడుస్తూ ,ఒకరినొకరు కౌగిలించుకుంటూ ,పెడబొబ్బలు పెడుతూ తమలో తాము ఇలా మాట్లాడుకోసాగిరి . "శ్రీరాముడు మన్మధుడి వలె మిక్కిలి అందగాడు . ఎంతో శక్తిమంతుడు . సమస్త ప్రాణుల హితము కొరకు పాటుపడువాడు . ఇక శూర్పనకేమో ముసలిది . లావైన పొట్ట కలిగినది . వీరిద్దరికి ఏమాత్రము జోడు కుదరదు . ఈ శూర్పణఖ ఆ రాముడిని ఎలా చేరినది ?జనస్థానములోని ఖర దూషణాది రాక్షసుల వినాశము కోసమే  ఆ మహానుభావుడితో బరితెగించి ప్రవర్తించింది . ఆ కారణముతోనే రావణుడు శ్రీరాముడితో వైరమునకు పూనుకున్నాడు . రాక్షసుల అందరి చావు కోసమే రావణుడు సీతను అపహరించుకువచ్చాడు . ఎంతగా వేధించినా జనక మహారాజు కుమార్తె అయిన సీతాదేవి మాత్రము ఈ దశగ్రీవుడికి దక్కదు సరికదా !శ్రీ రాముడితో వైరము కారణముగా మనకు కూడా చావు రానున్నది . 
విరాధుడు సీతాదేవిపై ఆశపడిన కారణముగా రాముడు ఒక్కడే ఆ వీరుడిని చంపివేసెను . జనస్థానములోని పదునాలుగువేలమంది రాక్షసులను ,ఖరదూషణాది రాక్షసవీరులను శ్రీరాముడు ఒక్కడే హతమార్చెను . కబంధుడిని కూడా రాముడు పరిమార్చెను . ఇంద్రుని వరముతో పుట్టిన మహావీరుడైన వాలి కూడా రాముని చేతిలో మరణించాడు . ఆనాడు విభీషణుడు నిండు సభలో పలికిన పలుకులు రాక్షసులందరికి హితమునుకూర్చెడివి . కానీ రావణుడుకి  సీతాదేవిపై కల మోహము వలన ఆ మాటలు రుచించలేదు . ఆనాడే విభీషణుడి మాటలు రావణుడు విని ఉంటే ఈ రోజు లంకా నగరము ఈ విధముగా స్మశానముగా మారి ఉండెడిది కాదు . 
మహాకాయుడు (పెద్ద శరీరము కలవాడు ),గొప్పవీరుడు ,ఓటమి ఎరుగనివాడు ఐన కుంభకర్ణుడు రాముడి చేతిలో మరణించాడు . రావణుడి ప్రియ పుత్రుడైన ఇంద్రజిత్తు లక్ష్మణుడి చేతిలో చచ్చాడు . ఇంతటి గొప్ప వీరులు మరణించినా ,రావణునికి బుద్దిరాలేదు . రావణుడు ఘోర తపస్సు చేసి బ్రహ్మ దేవుడి నుండి దేవదానవరాక్షసుల వలన తనకు మరణము లేకుండా వారము కోరినాడు . మనుష్యలను ప్రస్తావించలేదు . అందువలన రావణునికి మనుష్యులైన ఈ రామలక్ష్మణుల చేతిలోనే చావు రాసి ఉన్నట్టు తెలుస్తోంది . శ్రీరాముడి వలన వచ్చిపడిన ఈ సంకట స్థితి నుండి మనల్ని ఆడుకొనువాడు ఈ లోకము నందు ఎవడును కనుపడుటలేదు . మహాత్ముడైన విభీషణుడు శ్రీరాముడి వలన కలుగు ప్రమాదమును ముందుగానే ఊహించాడు . అందువలనే బుద్ధిశాలియై శ్రీరాముని శరణు వేడాడు . "ఈ విధముగా లంకా నగరంలోని స్త్రీలు మిక్కిలి విషాదమునకు లోనయ్యిరి . వారు మిక్కిలి భయముతో కృంగిపోయి ఒకరినొకరు కౌగిలించుకుంటూ బిగ్గరగా ఏడవసాగిరి . 

రామాయణము యుద్ధకాండ తొంబదియైదవసర్గ సమాప్తము . 

                           శశి ,

ఎం . ఏ ,ఎం . ఏ (తెలుగు ),తెలుగుపండితులు . 




Saturday, 8 February 2020

రామాయణము యుద్ధకాండ -తొంబదినాలుగవసర్గ

                                   రామాయణము 

                                  యుద్ధకాండ -తొంబదినాలుగవసర్గ 

అంతులేని దుఃఖముతో దీనుడై వున్న రావణుడు సభలోకి ప్రవేశించి ,సింహాసనమును అలంకరించెను . అప్పుడు సభలోనివారితో "వీరులారా !సమస్త గజబలములను ,అశ్వికబలములను ,రథములను ,కాల్బలమును తీసుకుని వెంటనే యుద్ధమునకు బయలుదేరుము . రాముడిని ఒంటరిగా చేసి మీరు అతడిని చుట్టుముట్టి శరములను కురిపించి అతడిని సంహరించండి . ఒకవేళ మీరు చంపలేకపోతే ,మీ శరముల దాటికి గాయపడి ఉన్న అతడిని అందరూ చూస్తూఉండగా నిన్నే సంహరించెదను "అని పలికెను . 
రాక్షసరాజు ఆజ్ఞ వినన వెంటనే లంకలో కల సమస్త బలములు యుద్ధమునకు బయలుదేరి వెళ్ళినవి . ఇరుపక్షముల మధ్య పోరు ఘోరముగా సాగుచున్నది . యుద్ధముచేసే వీరుల పాదముల కదలికల వలన దూళి చెలరేగినది . గాయపడిన వానర ,రాక్షస వీరుల శరీరము నుండి స్రవించిన రక్తము వలన ఆ దూళి అణిగిపోయినది . వానరులు రాక్షసుల కేశములను ,చెవులను, పాలభాగములను ,ముక్కులను తమ దంతములతో కొరుకుతూ ,గోళ్ళతో రక్కుతూవారిని ముప్పతిప్పలు పెట్టసాగిరి . ఒక్కొక్క రాక్షసునిపై వందలకొలది వానరవీరులు విరుచుకుపడిరి . రాక్షసవీరులు బలమైన గదలతో ,పదునుతేరిన ఈటలతో ,ఖడ్గములతో ,గండ్రగొడ్డళ్ళతో వానరవీరులను చావగొట్టుచుండిరి . రాక్షసుల దాటికి తట్టుకోలేక ,వానరవీరులు దయాళువైన శ్రీరాముడిని శరణువేడిరి . 
శ్రీరాముడు రాక్షసులపై శరములను వర్షములా కురిపించెను . పిమ్మట రాముడు ప్రయోగించిన గాధర్వాస్త్ర ప్రభావంతో రాక్షసవీరులంతా సమ్మోహితులయ్యిరి . అందువలన వారు తమ వారిని అంతమొనర్చుచున్న శ్రీరాముని మాత్రము చూడలేకుంటిరి . బీతిల్లివున్న ఆ రాక్షసులకు సమరభూమిలో ఒక సారి వేలకొలది రాముడులు కనపడుచుండిరి . ఇంకోసారి ఒక్కడే రాముడు కనపడుచుండెను . శ్రీరాముని చేతిలో రధాశ్వగజబలములు నాశనము అవ్వగా ధ్వజపతాకములన్ని ముక్కలవ్వగా ,మిగిలిన రాక్షసులు బ్రతుకుజీవుడా అనుకుంటూ లంక వైపుగా పరుగులు తీసిరి . రణమున మరణించిన గజాశ్వకాల్బలముల కళేబరములతో నిండిన ఆ సమార భూమి లయకారుడైన రుద్రుని యొక్క విహారభూమిలా వున్నది . అప్పుడు దేవతలు గంధర్వులు ,సిద్దులు ,మహర్షులు బాగుబాగు అని శ్రీరాముని పరాక్రమమును పొగిడిరి . అప్పుడు శ్రీరాముడు తన పక్కనే వున్న సుగ్రీవుడు ,విభీషణుడు ,హనుమంతుడు ,జాంబవంతుడు మొదలగు వానరవీరులతో "ఈ దివ్యాస్త్ర బలము నాకు మరియు పరమేశ్వరునికి మాత్రమే కలదు "అని పలికెను . 

రామాయణము యుద్ధకాండ తొంబదినాలుగవసర్గ సమాప్తము . 

                  శశి ,

ఎం . ఏ ,ఎం . ఏ (తెలుగు )  ,తెలుగు పండితులు . 







Wednesday, 5 February 2020

రామాయణము యుద్ధకాండ -తొంబదిమూడవసర్గ

                                   రామాయణము 

                                       యుద్ధకాండ -తొంబదిమూడవసర్గ 

రావణుని మంత్రులు యుద్దములో ఇంద్రజిత్తు మరణించిన వార్త విని ,స్వయముగా చూసి ధ్రువ పరుచుకుని రావణుని వద్దకు వెళ్లి "మహారాజా !దేవేంద్రుడి అంతటి వాడిని జయించిన మహావీరుడు ,లక్ష్మణుడితో తలపడి , అతడి చేతిలో హతుడైనాడు . కానీ ప్రభూ !మీ కుమారుడు ఆ లక్ష్మణుడిని తన శరములతో ముప్పతిప్పలు పెట్టిన తర్వాతే పుణ్యలోకమునకు చేరినాడు "అని పలికెను . తన కుమారుడు యుద్దములో భయంకరముగా పోరాడి మరణించిన విషయము విన్న రావణుడు ,వెంటనే మూర్చితుడయ్యెను . కొంతసేపటికి స్పృహలోకి వచ్చి ,పుత్రశోకమును తట్టుకోలేక ,మిక్కిలి దీనుడై "అయ్యో !ముద్దుల కుమారా !నీవు రాక్షస యోధులలో ముఖ్యమైనవాడివి . మహారధుడివి . మహేంద్రుని జయించిన పరాక్రమశాలివి . అట్టి నీవు లక్ష్మణుడికి ఎలా వశమయితివి ?శత్రువులను గడగడలాడించు మహావీరా !నీ మాతృమూర్తిని ,నన్ను ,నీ భార్యను ,రాక్షసులను యువరాజ్యమును ,లంక ను విడిచి ఎక్కడకు వెళ్ళితివి . సాధారణముగా నేను ముందు మరణించుట , నీవు నాకు ప్రేత కార్యములను నిర్వహించుట జరగవలెను . కానీ నేడు అది తారుమారయినది . "అని పరిపరి విధములుగా దుఃఖించసాగెను . 
రావణుడు తీవ్రదుఖముతో విలపించుచుండెను . పుత్రవియోగము కారణముగా అతడిలో కోపము కట్టలు త్రెంచుకొనెను . రావణునికి ఆలోచించినకొలది సీతను వధించుటే యుక్తమని తోచెను . అప్పుడు రాక్షసరాజు కన్నులు నిప్పులు కక్కసాగినవి . మామూలుగానే అతడి రూపము భయంకరమైనది . ఇప్పుడు క్రోధాగ్నిచే  రుద్రిడిలా చూచుటకు భయంకరముగా ఉండెను . అతడు కోపముతో పళ్ళు పటపటమని కొరుకుతుండగా ,ఆ శబ్దములు భయంకరముగా వినపడసాగినవి . ఆ సమయములో ఆ మందిరములో వున్న రాక్షసులందరూ రావణునికి ఎదురుగా వచ్చుటకు బయపడి స్తంభముల చాటున దాక్కోనిరి . 
మిక్కిలి కోపముతో ఊగిపోతున్న రావణుడు బయపడి దాక్కున్న రాక్షస వీరులను తిరిగి యుద్ధమునకు సన్నద్దులను చేయుటకు వారితో "మిత్రులారా !పూర్వము నేను వివిధరీతులలో వేలకొలది సంవత్సరాలు తపస్సు చేసి బ్రహ్మదేవుడిని మెప్పించాను . నా తపస్సుకి మెచ్చిన బ్రహ్మదేవుడు ,అసురులవలనకానీ ,దేవతలవలన కానీ ఎప్పుడు ఎక్కడా భయము లేకుండా వారము ఇచ్చినారు . నేను ధరించిన సూర్యకాంతులతో వెలిగిపోతున్న ఈ కవచమును కూడా బ్రహ్మ దేవుడే  నాకు ఇచ్చినాడు . దేవతలతో ,ఇతరవీరులతో యుద్ధములు చేసిన అనేక సందర్భములలో ఎటువంటి ఆయుధములు కూడా ఈ కవచమును ముక్కలుచేయలేకపోయినవి . అటువంటి కవచమును ధరించి రధము ఎక్కి నేను సమరభూమిలో నిలబడితే నన్ను ఎదిరించి నిలబడే వీరుడే లేనేలేడు . దేవేంద్రుడు కూడా నన్ను జయించలేడు . దేవాసుర సంగ్రామములో నా పరాక్రమమునకు మెచ్చుకుని అతడే నా ఈ ధనుస్సుని నాకు ఇచ్చాడు . నేను ఇప్పుడే ఏ ధనుస్సుని తీసుకుని యుద్ధమునకు బయలుదేరెదను . "అని పలికి తన ఒరనుండి ఒక ఖడ్గమును బయటకు తీసెను . ఆ ఖడ్గమును చేతబూని తన భార్యలు మంత్రులు ,రాక్షసులు తన వెంట నడుస్తుండగా రావణుడు సీతాదేవి ఉన్న అశోకవనమునకు బయలుదేరెను . 
తన మిత్రులు ఎంతగా వారించినా వినకుండా తన వైపుగానే వచ్చుచున్న రావణుని చూసిన సీతాదేవి వ్యధచెందెను . సుపార్శ్వుడు అను రాక్షసుడు రావణునితో "మహారాజా !నీవు సమస్త వేదములను అధ్యయనము చేసినవాడివి . సకల శాస్త్రములను పుక్కిట బట్టినవాడవు . రామునిపై నీ ప్రతాపము చూపుము . నీవు రథముని అధిరోహించి యుద్ధరంగమునకు వెళ్లి ,ఆ రాముని సంహరించు . పిదప సీతాదేవి నీకు తప్పక వశమవగలదు . "అని పలికెను . అప్పుడు రావణుడు ఆ మాటలు విని అందుకు సమ్మతించెను . వెంటనే అతడు అక్కడినుండి వెనుతిరిగి ఇంటికి వెళ్లెను . అనంతరము అతడు తన మంత్రులతో కూడి సభాభవనమున ఆసీనుడయ్యెను . 

రామాయణము యుద్ధకాండ తొంబదిమూడవసర్గ సమాప్తము . 

                      శశి ,

 ఎం , ఏ ,ఎం .ఏ (తెలుగు ),తెలుగు పండితులు . 






Tuesday, 4 February 2020

రామాయణము యుద్ధకాండ -తొంబదిరెండవసర్గ

                                  రామాయణము 

                                      యుద్ధకాండ -తొంబదిరెండవసర్గ 

ఇంద్రజిత్తు మరణించిన పిమ్మట సంతోషిచిన లక్ష్మణుడు ,విభీషణుడు ,ఆంజనేయుడు ,ఇతర వానరయోధులతో కలిసి శ్రీరాముడు ,సుగ్రీవుడు వున్న ప్రదేశమునకు వెళ్లెను . అన్నగారికి కొద్దీ దూరములో వినయముగా నిలబడి తన అన్నతో ఇంద్రజిత్తు మరణించిన విషయము చెప్పెను . అప్పుడు విభీషణుడు" లక్ష్మణుడే ఇంద్రజిత్తును హతమార్చినాడు "అని తెలిపెను . అది విన్న శ్రీరాముడు సంతోషముతో లక్ష్మణుని దగ్గరకి పిలిచి లక్ష్మణుని నుదిటిపై ముద్దు పెట్టి ,కౌగిలించుకొనెను . పిమ్మట లక్ష్మణుని తన పక్కన కూర్చుండపెట్టుకుని అతడిని భుజము నిమురుతూ లక్ష్మణుడి ఒంటిపై కల గాయములను గమనించేను . 
అప్పుడు శ్రీరాముడు లక్ష్మణునితో "తమ్ముడా !ఇంద్రుని సైతము ఓడించిన మిక్కిలి పరాక్రమము కలిగిన ఇంద్రజిత్తుని నీవు సంహరించినావు . నీ పరాక్రమము తిరుగులేనిది . నీ ఈ విజయముతో మనకు విజయము కాయమయినట్టే . విభీషణుడు ,హనుమతో కలిసి మూడు రోజులు రణరంగమున నీ తిరుగులేని పరాక్రమమును చూపి విజయము సాధించినావు . నీ వంటి తమ్ముడు నా పక్కనే ఉన్నట్టయితే సీతను,కోసల రాజ్యము ను కూడా తేలికగా సాధించగలను . "అని పలికి సుషేణుడిని పిలిచి లక్ష్మణుడికి ,విభీషనుడికి ,హనుమకు ,ఇంకా వానర యోధులకు వారి దెబ్బలకు వైద్యము చేయమని చెప్పెను . 
అప్పుడు సుషేణుడు ఒక వన మూలికను తీసుకువచ్చి ,లక్ష్మణుడి ముక్కు దగ్గర పెట్టెను . ఆ వాసన పీల్చిన లక్ష్మణుడి వంటి మీద గాయములన్నియు తగ్గిపోయెను . బాణముల గుర్తులు కూడా మటుమాయమయ్యెను . శ్రీరాముడి ఆజ్ఞ ప్రకారము విభీషనుడికి ,హనుమకు వానర యోధులకు కూడా ఆ మూలిక వాసన చూపించగా వారి గాయములు కూడా మాయమయ్యెను . అప్పుడు వానరయోధులు అందరు మిక్కిలి సంతోషముతో "లక్ష్మణ స్వామికి జై ,శ్రీరామునికి జై "అని జయజయ ద్వానములు చేసిరి . 

రామాయణము యుద్ధకాండ తొంబదిరెండవసర్గ సమాప్తము . 

                          శశి ,

ఎం .ఏ ,ఎం .ఏ (తెలుగు ),తెలుగు పండితులు .