Thursday, 8 June 2017

రామాయణము అరణ్యకాండ -ముప్పదినాల్గవసర్గ

                                             రామాయణము 

                                               అరణ్యకాండ -ముప్పదినాల్గవసర్గ 

నిండు సభలో అమాత్యుల నడుమ క్రుద్ధురాలై పరుష వచనములు పలుకుచున్న శూర్పణఖ ను చూచుచు ,క్రోధావేశపరుడైన రావణుడు రాముని విషయమై ఆమెను ఇట్లు ప్రశ్నించెను . " ఎవడారాముడు ?అతడెంతటి వీరుడు ?అతడి రూపురేఖలు ఎట్టివి ?అతడు దండకారణ్యమున ప్రవేశించుటకు కారణమేమి ?ఖరదూషణాదులను చంపిన అతడి ఆయుధములు ఏవి ?ఓ సుందరీ !నీ ముక్కూ చెవులూ కోసి నిన్ను వికృత రూపిణిగా చేసినదెవరు ?నాకు సవివరముగా తెలుపుము "అని పలికెను . 
అప్పుడు శూర్పణఖ "శ్రీరాముడు దశరధుని కుమారుడు . ఆజానుబాహుడు . విశాలమైనకనులు కలవాడు . నారచీరలను ,జింక చర్మమును ధరించియున్నవాడు . మన్మధుని కంటే అందగాడు . మహా పరాక్రమశాలి అయిన శ్రీరాముడు యుద్ధరంగమున అమ్ములపొద నుండి భయంకరములైన బాణములు తీసుకొనుట  కానీ శరములను ప్రయోగించుట కానీ నేను చూడలేదు . అవి అన్నియు రెప్పపాటులో జరిగిపోవుచుండును . శ్రీరాముడు తానొక్కడే రణభూమి యందు నిలిచి తీక్షణములైన బాణములను ప్రయోగించి ,ఖరదూషణాదులతో సహా పదునాలుగువేలమంది రాక్షసులను మూడు ఘడియలలో మట్టికరిపించెను . 
శ్రీరాముడు ఋషులకిచ్చిన వాగ్దానము ప్రకారము దండకారణ్యమును వారికి ఆవాసయోగ్యముగా చేసెను . అతడి తమ్ముడు  లక్ష్మణుడు రూపలావణ్యములలో పరాక్రమములలో అన్నకు ఏమాత్రము తీసిపోనివాడు . అతని చేతిలోనే నేను అవమానాలపాలయ్యాను . 'స్త్రీ ని వధించుట తగదు 'అని భావించి నన్ను విడిచిపెట్టారు . నేను ఎట్టకేలకు చావు తప్పి ఏట్లో తప్పించుకుంటిని . శ్రీరాముడి భార్య సీతాదేవి కూడా ఆయనతో వున్నది . ఆయనకు ఆమెపై కల ప్రేమ అపారం . ఆమె వనదేవత వలె ,మరో లక్ష్మీ దేవి వలె విరాజిల్లుచున్నది . మేలిమి బంగారు వన్నె కలిగినది . అందచందములలో దేవాయక్షగంధర్వ కన్నెల్లేళ్లరు ఆమె ముందు దిగదుడుపే . నేనింతవరకు ఈ భూమండలమున అట్టి సౌందర్యరాశిని చూడలేదు . 
ఆ జానకిని భార్యగా పొందినవాని అదృష్టమే అదృష్టము . ఆమె కౌగిలిసుఖములు అనుభవించినవాని భాగ్యమే భాగ్యము . అట్టి పురుషుడు అన్ని లోకములవారిలోను సర్వశ్రేష్టుడై ఇంద్రుని మించి ఖ్యాతికెక్కును . ఆమె సౌశీల్యవతి చక్కటి సౌందర్యము కలిగినది . ఆమె నీకు భార్య కాతగినది . ఆమెకు భర్తవు కాతగినవాడవు నీవే . ఓ సోదరా !ఆ సౌందర్యరాశిని నీకు భార్యను చేయుటకై ఇక్కడకు తీసుకువచ్చుటకు పూనుకుంటిని . కానీ క్రూరుడైన లక్ష్మణుడు నన్ను ఇట్లు  వికృత రూపమున చేసెను . ఓ రాక్షస రాజా !ఆశ్రమవాసి ,క్రూరుడు అయిన ఆ రాముని వధించి ,ఆ విధముగా ఖరదూషణాదిరాక్షసుల ఆత్మకు శాంతిని కూర్చుము . నీ నిశిత బాణములచే మహారధులైన రామలక్ష్మణులను పరిమార్చుము . అనాథయైన సీతతో నీ ఇష్టానుసారము సుఖియింపుము . "అని పలికెను . 

రామాయణము అరణ్యకాండ ముప్పదినాల్గవసర్గ సమాప్తము . 

                            శశి ,

ఎం . ఏ (తెలుగు ),తెలుగు పండితులు . 










Tuesday, 6 June 2017

రామాయణము అరణ్యకాండ -ముప్పదిమూడవసర్గ

                                      రామాయణము 

                                 అరణ్యకాండ -ముప్పదిమూడవసర్గ 

శూర్పణఖ రూపము చూసి కానీ ,ఏడుపు చూసి కానీ రావణుడు ఏమి చలించక ఉండెను . రావణుడు చలించకపోవుట చూసిన శూర్పణఖ రోషముతో ఈ విధముగా పరుషముగా పలుకనారంభించెను . "ఓ రావణా !అడ్డుచెప్పెడివారులేక నీవు నిరంకుశడవై నిరంతరము కామభోగములలో మునిగి ,కైపెక్కివుంటివి . వినుటకు సైతం మిగుల భయంకరమైన పరిస్థితి నీ రాజ్యము నకు ఏర్పడినది . పరిపాలనా విధులు సక్రమముగా పట్టించుకోనని రాజు యొక్క కార్యము లన్నియు భంగమగును . అంతేకాక అతడు క్రమముగా రాజ్య భ్రష్టుడగును . 
నీ చుట్టూ చేరివున్న సచివులందరూ మూర్ఖులు అందువలన నీవు సమర్థులైన గూఢచారులను నియమింపలేకపోయితివి . కావున దండకారణ్యమున నీ స్వజనులందరు హతులైనను తెలుసుకొనలేక యుంటివి . అక్కడ ఏకైక వీరుడైన రాముని చేతిలో ఖరదూషణాదులతో సహా క్రూరకర్ములైన పదునాలుగువేలమంది రాక్షసయోధులు రణరంగమునకు బలియైరి . శ్రీరాముడు ఋషులకు అభమిచ్చినాడు అతడు జనస్థానమునందలి రాక్షస యోధులను అందరిని పరిమార్చి ,దానిని తన వశమునందు ఉంచుకొనినాడు . ఇప్పుడు తాపసులెల్లరు నిర్భయముగా అచట నివసించుచున్నారు . 
ఓ రావణా !నీవు గూఢచారుల సూచనలను పాటింపనివాడవు . భోగలాలసుడవై మత్తిల్లినవాడవు . నీ రాజ్యమున సంభవించిన ప్రమాదస్థితి తెలుసుకోలేకుంటివి . యుక్తాయుక్త విచక్షణ లేనివాడవు . కనుక త్వరలోనే నీ రాజ్యమునకు ముప్పు ముంచుకొనిరానున్నది . నీవు ఆపదల పాలగుట నిశ్చయము . "అని పలికెను . కొల్లలుగా సంపదలు ,తిరుగులేని సైన్యములు కలిగివుండుటచే ,దురహంకారి  అయిన రాక్షసరాజు శూర్పనఖ పేర్కొనిన తన అవగుణములను గూర్చి ఒక పర్యాయము సమీక్షించుకొనెను . పిమ్మట ఆ రావణుడు 'తొందరపడి రామునితో యుద్ధమునకు తలపడవలదు 'అని మారీచుడు పలికెను ,'శ్రీరాముని వలన నీ రాజ్యమునకు త్వరలో ముప్పు వాటిల్లనున్నది 'అని శూర్పణఖ పలికినది ఇప్పుడు నా కర్తవ్యము ఏమి ?అని దీర్ఘాలోచనలో పడెను . 

రామాయణము అరణ్యకాండ ముప్పదిమూడవసర్గ సర్గసమాప్తము . 

                       శశి ,

ఎం . ఏ (తెలుగు ),తెలుగు పండితులు .  









 

Monday, 5 June 2017

రామాయణము అరణ్యకాండ -ముప్పదిరెండవసర్గ

                                      రామాయణము 

                                       అరణ్యకాండ -ముప్పదిరెండవసర్గ 

ఖరుడు ,త్రిశరుడు మొదలగు పదునాలుగు వేల రాక్షస వీరుల మరణమును స్వయముగా చూసిన  శూర్పణఖ భయముతో గగ్గోలుపెడుతూ అచట నుండీ రావణుని లంకా నగరమువైపు పరుగిడెను . శూర్పణఖ లంకకు వచ్చు సమయమునకు రావణుడు పుష్పకము అను పేరు కల తన భవనము మంత్రులతో కూడి ఉండెను . మంత్రుల మధ్యలో సింహాసనంపై కూర్చుని వున్న రావణుడు దేవేంద్రుడు వలె వెలిగిపోతున్నాడు . 
అట్టి సభలోకి ప్రవేశించిన శూర్పణఖ లక్ష్మణుని వలన తనకు కలిగిన వికృత రూపమును ప్రదర్శించుచు ,భయముతో వణుకుతున్నదై బిగ్గరగా ఏడుస్తూ ,గగ్గోలు పెడుతూ లంకాధిపతి అయిన రావణునితో ఈ విధముగా పలుకనారంభించెను . 

రామాయణము అరణ్యకాండ ముప్పదిరెండవసర్గ సమాప్తము . 

                         శశి ,

ఎం . ఏ (తెలుగు ),తెలుగు పండితులు . 

Saturday, 3 June 2017

రామాయణము అయోధ్యకాండ -ముప్పదిఒకటవసర్గ

                                          రామాయణము 

                                   అయోధ్యకాండ -ముప్పదిఒకటవసర్గ 

రావణుని గూఢచారులలో ఒకడైన అకంపనుడు జనస్థానము నుండి త్వరత్వరగా లంకకు చేరి రావణునితో ఇట్లనెను . "ఓ మహారాజా !జనస్థానమునందు యుద్ధమున ఖరునితో సహా పెక్కు మంది రాక్షస యోధులు నిహతులయిరి . నేను అతి కష్టము మీద ఇక్కడకు రాగలిగితిని . అకంపనుడు ఇలా పలికిన వెంటనే రావణుడు క్రుద్ధుడై కళ్ళెర్రచేసెను . అతడు తన చూపులతో నిప్పులు కురిపించుచు ఆ గూఢచారితో ఇలా అనెను . 
"మనోహరము నాకు ఎంతో ప్రియమైన నా జనస్థానమును ఎవడు హతమార్చెను ?వానికిక నూకలు చెల్లినట్లే . వాడు ఇంద్రుడైనను ,కుబేరుడైనను ,యముడైనను ,కడకు విష్ణువే అయినను వాడిని విడువను "అని పలుకగా ఆ గూఢచారి అకంపనుడు భయముతో ప్రణమిల్లి వణుకుతూ "దయచూడుము "అని శరణు జొచ్చెను . ఆ రాక్షసేశ్వరుడు అతనికి అభయమిచ్చెను . మనసు కుదుట పడిన పిమ్మట ఆ అకంపనుడు శ్రీరాముని గూర్చి ఇలా పలికెను . 

"దశరథ నందనుడైన శ్రీరాముడు యువకుడు ,చక్కని అంగ సౌష్టవం కలవాడు . సాటిలేని బలపరాక్రమములు కలవాడు . అతను తన తమ్ముడైన లక్ష్మణునితో కలసి జనస్థానము నందు నివాసము ఉంటూ మన రాక్షస వీరులను పరిమార్చినాడు . "అని పలుకగా రావణుడు రోషావేశములతో ఇప్పుడే నేను బయలుదేరి ఆ రామలక్ష్మణులను పరిమార్చెదనంటూ పలుకసాగెను . అప్పుడా అకంపనుడు 
"స్వామీ !ఆ శ్రీరాముడు సమస్త లోకములను నాశనము చేయగల సమర్థుడు . దేవదానవులలో ఆయనను ఎదురించి రణరంగమున నిలవగలిగినవాడెవ్వడు లేడు . ఆయనను ఎవరు జయింపలేరు . కావున అతడిని యుద్ధమున కాక మరియొక మార్గమున వధించుటకు నాకొక ఉపాయము తోచుచున్నది . సీతాదేవి ఆయన భార్య లోకోత్తరసౌందర్యవతి . నిండుజవ్వని . ఆమె అనిన రామునికి ప్రాణము ఆమెను అపహరించి తీసుకువచ్చిన యెడల రాముడే భార్యావియోగము తట్టుకొనలేక మరణించును . "అని పలికెను 
అప్పుడా రావణుడు అట్లే బాగుబాగు అని పలికి రాధాముని ఎక్కి ఆకాశ మార్గమున మారీచుని ఆశ్రమమునకు వెళ్లెను . మారీచుడే స్వయముగా రావణునికి ఎదురెళ్లి ఆహ్వానించి ,అతిధి మర్యాదలు చేసెను . పిదప అతడు "వూరకరారు మహానుభావులు . తమరు వచ్చిన పని ఏమో తెలుపుము . "అని పలికెను . అప్పుడా రావణుడు వచ్చిన పనిని తెలిపి సీతాపహరణకు మారీచుని సహాయపడవలసినదిగా కోరెను . అప్పుడు మారీచుడు "రాక్షసేంద్రా !నీకు ఎవడు ఈ సలహా చెప్పెనో కానీ అతడు నీకు మిత్రుడి రూపమున వున్నా శత్రువు . నీ వినాశనమునకే ఈ ఉపాయము నీకు చెప్పెను . 
శ్రీరాముడు సింహమువంటివాడు . సింహము జోలికి పోవుట  హానికరం . పరద్రోహ చింతలేక ప్రశాంతముగా వున్నా శ్రీరాముని కవ్వించుట తగదు . ఓ లంకాధిపా !నీమేలు కోరి నేను చెప్పేది మాటలు వినుము . లంకకు వెళ్లి నీ భార్యలతో సుఖింపుము . నీ వినాశనమును కొని తెచ్చుకొనుము . "అని పలుకగా ఆ మాటలు విన్న రావణుడు లంకా నగరము చేరి ,తన భవనమున  ప్రవేశించెను . 

రామాయణము అరణ్యకాండ ముప్పదియొకటవసర్గ సమాప్తము . 

               శశి ,

ఎం . ఏ (తెలుగు ),తెలుగు పండితులు . 








Friday, 2 June 2017

రామాయణము అరణ్యకాండ -ముప్పదియవసర్గ

                                           రామాయణము 

                                            అరణ్యకాండ -ముప్పదియవసర్గ 

"ఓ ఖరా !నీవు క్రూరుడవు ,నీచుడవు క్షుద్రమైన బుద్ది కలవాడవు ,నిత్యమూ బ్ర్రాహ్మణులను భాదించువాడవు కనుక నీవలన ఎప్పుడు ఏ ఆపద వచ్చిపడునో అని భయముతో మునీశ్వరులు అగ్నికి హవిస్సులు అర్పించుచున్నారు . నేడు వారి ఆశను నేను నిజము చేసెదను . " అని శ్రీరాముడు పలుకగా ఖరుడు మిక్కిలి రోషావేశములకు లోనై రాముడిని భయపెట్టుచు "ఓయీ !నిజముగా నీవు అహంకారివి . భయపడవలసిన సమయములో నిర్భయుడవై ,మంచి చెడులను మఱచి మాట్లాడుచున్నావు . నీకు మృత్యువు ఎదురయినను ఎరుగకున్నావు . "అని పలికి 
ఆ ఖరుడు రాముని దెబ్బతీయుటకై సాధనమునకై చుట్టూ కలయ చూసి సమీపమునే కల ఒక పెద్ద మద్ది చెట్టును చూసి దాని మొదలు పట్టుకుని బిగ్గరగా అరుస్తూ దాన్ని పీకి శ్రీరాముడిపైకి విసిరి ఓయీ రామా !ఇక నీవు చచ్చినట్టే "అని పలికెను . తన పైకి వచ్చుచున్న మద్దిచెట్టును  తన బాణములతోముక్కలు చేసి ,రాముడు క్రుద్ధుడై  ఎర్రబారగా పెక్కు బాణములు ప్రయోగించి ఖరుడిని చీల్చి చెండాడెను . రాముని బాణములకు ఖరుని శరీరము నుండీ రక్తము జలాధారాల వలె ఎడతెరిపి లేకుండా ప్రసవించెను . 
ఆ విధముగా నెత్తురోడుతున్న శరీరముతోనే ఖరుడు రాముని పరిమార్చుటకు రామునిపైకి దూకేను . రాముడు ఖరునిపై అస్త్రములు ప్రయోగించుటకై రెండడుగులు వెనుకకు వేసెను . అప్పుడు రాముడు ఒక దివ్యాస్త్రమును సంధించి విల్లుని ఆకర్ణాంతములాగి వదిలెను . ఆ బాణము పెద్ద శబ్దము చేస్తూ ఖరుడి వక్షస్థలముని చీల్చెను . రాముడి ఆ బాణముచే ఖరుడు మృత్యుముఖమునకు వెళ్లెను . 
పిమ్మట రాజర్షులు ,దేవతలు అచటికి చేరి మిక్కిలి సంతోష ముఖములతో రాముని ఆరాధించిరి . వారు అందరూ "రామా !రాక్షసులను చంపి మాకు మహోపకారం చేసినావు . ఇప్పుడిక మునులు అందరూ ఈ దండకారణ్యమున భయము లేకుండా తమతమ విధులను నెరవేర్చుకొనెదరు "అని పలికిరి . పిమ్మట దేవతలు రామునిపై పుష్పవర్షము కురిపించిరి . పిమ్మట వారందరూ శ్రీరాముని తమ అభినందనలతో ముంచెత్తిరి . పిమ్మట వారందరూ వారివారి స్థానములకు వెళ్లిరి . ఇంతలో లక్ష్మణుడు సీతాదేవితో గుహనుండి వెలుపలికి వచ్చి ఆశ్రమములోకి సీతాదేవిని చేర్చెను . అంత లక్ష్మణుడు రాముని పూజించెను . 
మహావీరుడైన శ్రీరాముడు మూడుగడియలలోనే రాక్షసులందరిని పరిమార్చి మునుల భయము తొలగించి ఊరట కలిగించెను . తన భర్త యొక్క అపూర్వ విజయమునకు అద్భుతమైన శౌర్యపరాక్రమములకు జానకి పరమానందభరితురాలై చెక్కుచెదరని నిబ్బరంతో ఉన్న తన ప్రాణేశ్వరుని పట్టరాని సంతోషముతో కౌగియించుకొనెను . 


రామాయణము అరణ్యకాండ ముప్పదియవసర్గ సమాప్తము . 

                       శశి ,

ఎం . ఏ (తెలుగు ),తెలుగు పండితులు . 









రామాయణము అరణ్యకాండ -ఇరువదితొమ్మిదవసర్గ

                                     రామాయణము 

                                    అరణ్యకాండ -ఇరువదితొమ్మిదవసర్గ 

రధమును కోల్పోయి ,గధను చేతబూని సమరరంగము నందు నిలుచున్న ఖరుని చూసి ,మహాతేజశ్శాలీ అయిన శ్రీరాముడు యుద్దనియమమును  అనుసరించి ఇలా పలికెను . "ఓ నిశాచరా !(నిశ అనగా రాత్రి ,అనగా రాత్రిపూట తిరుగు వారైన రాక్షసుడు )గజాశ్వరదకాల్బలములతో కూడిన సైన్యమునకు అధిపతివైన నీవు ఘోరకృత్యములకు పాల్పడితివి . ఈ దుష్కర్మను సమస్త లోకములు ఏవగించుకుంటున్నవి . 
సమస్త ప్రాణులకు భయమును కూర్చువాడు ,హింసించువాడు ,పాపకర్మలకు ఒడిగట్టువాడు అగు పురుషుడు ముల్లోకములు కు అధిపతి అయినను మృత్యువు నుండి తప్పించుకొనలేడు . కామము వలన కానీ లోభము వలన కానీ దుష్కృత్యములకు పాల్పడి ,అందులకు పాస్చాత్తాపపడని వారు తన సర్వైశ్వర్యములను కోల్పోవును . ఓ రాక్షసుడా !మానవాళికి కీడు తలపెట్టుచు ,ఘోరమైన పాపకృత్యములకు పాల్పడేడి వారి యొక్క ప్రాణములు తీయుటకే నా తండ్రి దశరథ మహారాజు నన్ను అడవులకు పంపినాడు . 
నేడు నా బాణ దెబ్బలకు నేలకూలాయి,నరకయాతనను అనుభవించెడి నిన్ను పూర్వము నీచే చంపబడిన ,హింసించబడిన మహర్షులు విమానము నందుండి చూసెదరు . ఓ  రాక్షసాధమా !నీ ఇష్టమొచ్చినట్లు యధాశక్తి నాపై బాణములు ప్రయోగింపుము . తాటిపండు వలె అవలీలగా నేడే నీ తలను నేలగూల్చెదను . "అని శ్రీరాముడు పలుకగా ఖరుడు మిగుల క్రుద్ధుడాయెను . అతని కన్నులెర్రబారేను . పిమ్మట అతడు ఆవేశముతో వికృతముగా నవ్వుచు ,రఘువరునికి ఇట్లు సమాధానమిచ్చెను . 
" ఓ దాశరధీ !రణమునందు సాధారణ సైనికులను చంపి ,ఒక వలె నిన్ను నీవు శ్లాఘించుకొంటివి . యథార్థముగా  పరాక్రమమంతులు బలశాలురు అయిన నరశ్రేష్టులు తమ శక్తిసామర్ధ్యముల గూర్చి ఏమాత్రము గర్వింపరు . శత్రువుల రక్తచారికలు కల ఈ గధను ధరించి ,ఈ యుద్దభూమి యందు స్థిరముగా నిలిచియున్న నన్ను నీవు చూచుటలేదా ?నీ ప్రాణములు హరించుటకు గదాపాణి అయిన నేనొక్కడినే చాలు . నీ గూర్చి చెప్పవలసినది చాలా వున్నది . కానీ నేను చెప్పను . ఎందువల్లనంటే సూర్యుడు అస్తమించబోవుచున్నాడు . సూర్యాస్తమయము అయినచో యుద్ధమునకు ఆటంకము కలుగును . నీవు పదునాలుగువేలమంది రాక్షసవీరులను చంపినావు . కనుక నిన్ను చంపి దానికి ప్రతీకారము తీర్చుకొని ,వారి బంధుమిత్రుల కన్నీరు తుడిచెదను . "
అని పలికి ఖరుడు కోపముతో నిప్పులు కక్కుతూ వజ్రాయుధము వంటి గధను రాముడిపైకి విసిరెను . ఖరునిచే ప్రయుక్తమై మంటలు చిమ్ముచూ ,దారిలో కల వృక్షములను పొదలను భస్మముచేస్తూ తనవైపు వస్తున్న ఆ గధను  రాముడు తన బాణములచే తుత్తునియలు గావించెను . 


రామాయణము అరణ్యకాండ ఇరువదితొమ్మిదవసర్గ సమాప్తము . 

                         శశి ,

ఎం . ఏ (తెలుగు ).తెలుగు పండితులు . 












Thursday, 1 June 2017

రామాయణము అరణ్యకాండ -ఇరువది ఎనిమిదవసర్గ

                               రామాయణము 

                               అరణ్యకాండ -ఇరువది ఎనిమిదవసర్గ 

అరివీర భయంకరుడైన ఖరుడు తన ఎదుటే శ్రీరాముడు త్రిశరుడు ,దూషణుడు ,ఇంకా తన పదునాలుగువేలమంది వీరులను ఒంటిచేత్తో పరిమార్చిన శ్రీరాముని చూసి ,భయముతో చెమటలు పోయగా ధైర్యము సడలిపోయెను . అయినను ధైర్యము కూర్చుకుని రణరంగము లోకి దిగి శ్రీరాముడిపై బాణములు వేయసాగెను . ఖరుడు తన వాడి బాణములతో శ్రీరాముని గాయ పరిచేను . శ్రీరాముని బాణము చాపము ,విరగగొట్టెను . శ్రీరాముని శరీరము నుండి రక్తము స్రవించసాగెను . 
అంత శ్రీరాముడు క్రుద్ధుడై విష్ణుచాపమును ధరించి ,ఖరుడి ధనుర్భాణములు ,ముక్కలు చేసెను . అతని ధ్వజపతమును ధ్వంసము చేసెను . రధమును ధ్వంసము చేసెను . రాధా సారధిని చంపెను . ఖరుడిని గాయపరిచేను . దేవతలు ,ఋషులు అందరూ అది చూసి రాముని పొగడ సాగిరి . 

రామాయణము అరణ్యకాండ ఇరువదియెనిమిదవసర్గ సమాప్తము . 

                           శశి ,

ఎం . ఏ (తెలుగు ),తెలుగు పండితులు .